15 Eki

  • By editor
  • In Enerji
  • Comments Off

Türkiye’nin 2023 için gerçekleştirmeyi amaçladığı enerji hedeflerinin başında özellikle doğalgaz ve petrol piyasalarında bir enerji merkezi olma arzusu gelmektedir. Türkiye’nin, döşenecek boru hatlarıyla yılda yüz (100) milyar metreküp doğalgazı Avrupa’ya taşımada köprü olması ve Enerji Borsası kurulması durumunda doğalgaz fiyatlandırmasında rolünün artacağı kaçınılmazdır. Ancak doğalgaz piyasasını borsaya dâhil etme hususu henüz fikir aşamasında olup borsanın kurulmasından sonra işletilmesi muhtemel bir plandır. Kurulacak bu borsa Türkiye’de Borsa İstanbul (BİST) ve Vadeli İşlem Opsiyon Borsası (VOB)’tan sonra üçüncü borsa olacaktır. Doğalgaz fiyatlandırmasının yanında borsanın, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ) bünyesinde başlaması planlanıp daha sonra enerjinin diğer dallarına yayılacağı tahmin edilmektedir.

Türkiye’de Enerji Piyasası Denetleme Kurulu’nun (EPDK) kurulması elektrik piyasasının gelişmesi ve serbestleşmesinde önemli bir adım olmuştur. Elektrik piyasasının rekabetçi yapısı gereği diğer enerji piyasalarına oranla daha göz önünde olduğu yadsınamaz bir gerçektir. Zira elektrik piyasalarında çok sayıda alıcı ve satıcı daha kolay şekilde bir araya geldiğinden ticaret daha kolaylaşabilir, ihale sistemi ile rekabetçi fiyat sağlanabilir, yapılan yatırımların geri dönüşü daha kolay olabilir ve böylece ayrıştırmayla da beraber piyasa şeffaf bir yapıya kavuşabilmektedir.

Burada ayrıştırma kavramına da değinmek gerekirse, ayrıştırma elektrik sektöründe iletim ve dağıtımın doğal tekel olması nedeniyle dikey bütünleşmiş bir yapıya sahip teşebbüslerin yeniden yapılandırılması anlamına gelmektedir yani rekabete açılabilir kısımların rekabet imkânın olmadığı parçalardan ayrıştırılmasıdır. Bunun sağlıklı bir şekilde hayata geçirilebilmesi içinse, doğal tekel ve hâkim durumdaki teşebbüslerin iyi irdelenmesi, şebekenin adil bir şekilde fiyatlandırma ile diğer kişilere erişimin sağlanması gerekmektedir. Buna ek olarak, burada en çok korunması ve üzerinde durulması ilke ise ayrımcılık yasağı olmalıdır. Ayrıştırma ile enerji sektöründe şeffaflık artacak ve teşebbüslerin nitelikli bilgiye ulaşması daha kolay hale gelecektir.

Türkiye’de üretim ve tüketiminin sürekli artmakta olduğu inşaat, otomotiv, tekstil sektörlerinde elektriğe duyulan ihtiyaç her geçen gün artmaktadır. Özellikle belirtilen bu sektörler yatırımlara ve büyümeye açık sektörlerdir. Dolayısıyla bu sektörlere yapılacak yatırımlarda da arz güvenliği özellikle yabancı yatırımcının en önem verdiği husus olduğundan Türkiye’nin enerji arzı açısından zor bir durumda kalmaması gerekmektedir. Dolayısıyla yabancı yatırımcıyı yukarıda sektörlerin yanında enerji sektörüne de yatırım yapmaya yöneltmek hem enerji arzı güvenliği açısından hem de enerji sektörüne finansman sağlanması açısından önem arz etmektedir. Ancak bilindiği üzere proje finansmanı modellerinde referans fiyat eksikliğinin yabancıyı yatırımdan uzaklaştırdığı da bir gerçektir. Enerji piyasasında faaliyet gösteren şirketler enerjiyi ürettikleri halde, ürettikleri bu enerjinin satılmasında ve fiyatlandırmasında sıkıntı yaşamaktadırlar. Ancak enerji borsanın gelişi ile bu sorunun çözümlenmesinde önemli bir adım atılmış olacak ve de referans fiyat uygulaması işlemeye başlayacaktır. Dolayısıyla enerjide fiyat tescili yapılıncaya dek referans değer olarak kullanılması amaçlanmış olacaktır.

Türk enerji hukukunda önemli bir gelişme olarak sayılabilecek olan 6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile birlikte Türkiye’de Enerji Borsası’nın kurulmasına karar verilmiştir. 6446 Sayılı Kanun ile enerji hukukundaki bazı kriterler yeniden düzenlenmiştir. Enerji Borsası dışında Kanunun getirdiği bir başka yenilik ise belli şartların varlığı halinde lisanssız elektrik üretimidir. Hali hazırda lisanssız elektrik üretiminin uygulamasına başlanmış olduğu halde yine bu kanunla getirilen Enerji Borsanın on bir ay önceden kurulmuş olması gerekirken, Borsanın kuruluş ve faaliyetinin bir hayli uzaması, enerji sektörü açısından beklenen gelişmelerin gecikmesine yol açabilecek niteliktedir.  Bilindiği gibi Enerji Borsasının temelini oluşturacak olan Elektrik Piyasaları İşletmeleri Anonim Şirketi (EPİAŞ)’nde yüzde otuz (% 30) hissenin TEİAŞ’a (TEİAŞ’ın yüzde otuzluk hisselerinin yarısının Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirket- BOTAŞ’ın ayrıştırılmasından sonra kurulması planlanan Gaz Sistem İşletmecisine devredilmesi planlanmaktadır, böylece Enerji Borsası doğalgaz piyasalarını içermiş olacaktır), yüzde otuzluk (% 30) hissenin Borsa İstanbul’a ve geriye kalan yüzde kırklık  (% 40) hisseleri ise özel sektör enerji şirketlerine ait olacaktır. Yüzde kırklık hisseler için özel şirketlere EPDK tarafından çağrı yapılmıştır. Hisse alacak şirketlerin enerji piyasasında faaliyet gösteren şirketler, yani elektrik üretiminde faaliyete geçmiş ve elinde lisansı bulunan hak sahipleri ile doğalgaz ithalat, ihracat ve toptan satış lisansına sahip şirketlerden olmasına özen gösterilmiştir. Ancak şunu da belirtmek gerekir ki başvuru süresi 29 Ağustos 2014’te sona ermiş bulunmaktadır. Başvuran bazı enerji şirketlerinin nihai kararlarını aldığı da belirtilmektedir. EPDK’nın verdiği bilgiler ışığında EPİAŞ’ın faaliyet konuları piyasa fiyatlarını tespit, organize toptan elektrik piyasalarını işletmek, piyasa mali uzlaştırma merkezine ödenecek bedeli belirlemek, yeni organize toptan enerji piyasaları kurulmasına yönelik çalışmalar araştırma yapmak ve diğer uluslar arası elektrik piyasalarına taraf olmaktır.

Her ne kadar EPDK, Esas Sözleşmesi hazırlanmış ve Esas Sözleşmesi’ne göre de merkezinin Ankara olacağı açıklanmış olan EPİAŞ’ın yani Enerji Borsası’nın faaliyete geçmesinin çok yakında olduğunu bildirse de önemle belirtmek gerekir ki, enerji ihtiyacı günden güne artan Batı ile enerji kaynakları zengini Doğu arasında jeopolitik olarak hem enerji transferi hem de ticari faaliyetler bakımından çok değerli bir konuma sahip olan Türkiye’nin 2023 yılına kadar gerçekleştirmek istediği hedeflere ulaşması açısından Enerji Borsası’nı en azından 2014 yılı içerisinde faaliyete geçirmesi gerekmektedir.


Herdem Hukuk Bürosu, İstanbul

Share on LinkedInShare on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Email this to someone